Poşet Birim Maliyeti Nasıl Hesaplanır
Plastik poşet ve filmde adet başı ağırlık, fire, üretim gideri ve kâr oranından birim maliyet ve satış fiyatına adım adım ulaşma; formüller, örnek hesap ve sık yapılan hatalar.
Plastik poşet ve filmde teklif fiyatı çoğu zaman kilogram üzerinden konuşulur, ancak müşteri adet fiyatı ister. İki fiyat arasındaki köprü ürünün adet başı ağırlığıdır. Bu yazıda ağırlıktan başlayıp fire, üretim gideri ve kâr oranını ekleyerek birim fiyata nasıl ulaşıldığını adım adım anlatıyoruz.
1. Adet başı ağırlık
Film bir levha olarak düşünülürse ağırlığı hacmi ile yoğunluğunun çarpımıdır. Ölçüler santimetre, kalınlık mikron (µm) olarak verildiğinde:
10.000'e bölme, mikronu santimetreye çevirir (1 µm = 0,0001 cm). Düz bir poşet iki kat filmden oluşur, bu yüzden kat sayısı 2 alınır; tek kat film, levha ya da etikette 1 alınır.
Körüklü poşet: yan körüklü bir poşette film çevresi ön yüz, arka yüz ve iki körükten oluşur. Hesapta ene, körüğün açık hâldeki toplam derinliğini ekleyip kat sayısını yine 2 almak yeterlidir. Örneğin 30 cm ön yüz ve 2 × 5 cm körükte en 40 cm girilir.
Yoğunluk: polietilen türleri yaklaşık 0,92–0,95 g/cm³, polipropilen yaklaşık 0,90–0,91 g/cm³ aralığındadır. Dolgu, katkı ve masterbatch oranı yoğunluğu değiştirir; en doğru değer hammadde tedarikçisinin teknik föyündedir. Çok katlı (ko-ekstrüzyon) filmde katman kalınlıklarıyla ağırlıklandırılmış ortalama yoğunluk kullanılır.
2. Fire
Ekstrüzyon başlangıcı, renk ve ölçü değişimi, kenar kesimi, baskı ayarı ve kesim artığı hammaddenin bir kısmının satılabilir ürüne dönüşmemesine yol açar. Fire oranı iki farklı şekilde tanımlanabilir ve sonuçları farklıdır:
- Kullanılan hammaddenin yüzdesi olarak: gereken hammadde = net ağırlık ÷ (1 − fire). %5 firede 100 g ürün için 105,26 g hammadde gerekir.
- Net ağırlığın yüzdesi olarak: gereken hammadde = net ağırlık × (1 + fire). Aynı %5 ile 105 g çıkar.
Fark küçük görünse de yüksek fire oranlarında büyür. Önemli olan, üretimde fireyi hangi tabana göre ölçüyorsanız teklif hesabında da aynı tanımı kullanmaktır.
3. Hammadde ve üretim gideri
Hammadde tutarı, fire dahil ağırlık ile kilogram fiyatının çarpımıdır. Üretim gideri ise enerji, işçilik, amortisman, baskı mürekkebi, klişe ve ambalaj gibi kalemleri kapsar. Bu giderler genellikle iki şekilde dağıtılır:
- Kilogram başına: ekstrüzyon ağırlıklı işlerde yaygındır; gider, satılabilir ürünün ağırlığıyla çarpılır.
- Adet başına: kesim, baskı ve el işçiliği ağırlıklı işlerde daha gerçekçidir.
4. Kâr oranı: maliyete ekleme ya da satıştan marj
Kâr oranı iki şekilde uygulanır ve aynı yüzde farklı fiyat verir:
Maliyeti 1,00 olan bir üründe %20 eklemeyle fiyat 1,20; %20 marjla 1,25 olur. Ekip içinde "kâr oranı" ifadesinin hangisini kastettiği netleştirilmelidir.
Örnek hesap
30 × 40 cm, 50 mikron, iki kat AYPE poşet; yoğunluk 0,92 g/cm³, hammadde 60/kg, fire %5 (kullanılan hammaddeye göre), üretim gideri 15/kg, kâr %20 (maliyete ekleme), 10.000 adet. Değerler örnektir, piyasa fiyatı değildir.
- Ağırlık: 30 × 40 × 2 × 50 ÷ 10.000 × 0,92 = 11,04 g
- Fire dahil hammadde: 11,04 ÷ 0,95 = 11,62 g
- Hammadde tutarı: 0,011621 kg × 60 = 0,6973
- Üretim gideri: 0,01104 kg × 15 = 0,1656
- Birim maliyet: 0,8629; fiyat: 0,8629 × 1,20 = 1,0354
- Sipariş toplamı: 1,0354 × 10.000 = 10.354,36; kilogram fiyatı 1,0354 ÷ 0,01104 = 93,79/kg
Sık yapılan hatalar
- Kalınlığı iki kez saymak: "2 × 50 mikron" ifadesi tek katın 50 mikron olduğunu anlatır. Hesapta kalınlık 50, kat sayısı 2 girilmelidir; 100 mikron ve 2 kat girilirse ağırlık iki katına çıkar.
- Fire tanımını karıştırmak: üretim raporunda net ağırlığa göre ölçülen fire, teklifte hammaddeye göre kullanılırsa maliyet sistematik olarak sapar.
- Kilogram fiyatını adet fiyatına eksik çevirmek: adet fiyatı, kilogram fiyatı ile net adet ağırlığının çarpımıdır; fire dahil ağırlık kullanılırsa fire iki kez fiyatlanmış olur.
- Güncel olmayan hammadde fiyatı: polimer fiyatları kısa sürede değişebilir; teklifte kullanılan fiyatın tarihi not edilmelidir.
Sık sorulan sorular
Poşet ağırlığı nasıl hesaplanır?
Ağırlık (g) = en (cm) × boy (cm) × kat sayısı × kalınlık (µm) ÷ 10.000 × yoğunluk (g/cm³). Düz poşette kat sayısı 2 alınır.
Körüklü poşette ağırlık nasıl hesaplanır?
Ene, körüğün açık hâldeki toplam derinliği eklenir ve kat sayısı 2 alınır. 30 cm ön yüz ve 2 × 5 cm körükte en 40 cm olarak hesaplanır.
Kâr oranı ile kâr marjı arasındaki fark nedir?
Kâr oranı maliyete eklenir: fiyat = maliyet × (1 + oran). Marj satış fiyatının içindeki paydır: fiyat = maliyet ÷ (1 − oran). Aynı yüzde marjda daha yüksek fiyat verir.